ETS – door biofeedback aangestuurde stimulatie
ETS is een moderne en effectieve elektrotherapeutische behandelmethode. Het wordt vooral gebruikt om verloren functies terug te winnen. Bijvoorbeeld het verbeteren of opheffen van incontinentie, en het (her)leren van beweging na een door een beroerte veroorzaakte verlamming.
Wat betekent ETS
De afkorting is afkomstig van het Engelse "EMG Triggered Stimulation". In het Hongaars zou je het kunnen vertalen als door EMG opgewekte stimulatie, maar ik geef de voorkeur aan de term door biofeedback aangestuurde stimulatie.
EMG is ook een afkorting en betekent ElektroMioGram, oftewel het vastleggen van de elektrische activiteit van een spier. Net zoals bij het EKG van het hart, waarmee het elektrische signaal tijdens de samentrekking van de hartspier wordt geregistreerd. Het verschil is dat een EMG niet op het hart maar op een spier wordt opgenomen.
Trigger betekent iets dat wordt veroorzaakt door een gebeurtenis. Bijvoorbeeld: als je het glas omstoot, loopt het water eruit. De "trigger" is de onhandige beweging die een gevolg heeft, zoals het omvallen van de inhoud van het glas.
Stimulatie betekent in dit geval het tot samentrekking brengen van spieren door een elektrische impuls. Met de juiste elektrische impuls kan zelfs een verlamde spier tot samentrekking worden aangezet. De effecten kunnen variëren (afhankelijk van de instelling van de impuls), zoals het terugwinnen van spierkracht, vermindering van spasticiteit, voorkomen van spieratrofie, het (her)opbouwen van de spier-hersenverbinding, enz.
Toepassing van ETS
Bij toepassing van ETS houdt het apparaat de elektrische activiteit van een bepaalde spier (EMG) in de gaten. Tijdens een spiercontractie ontstaat een elektrisch potentiaal. Hoe meer spiervezels geactiveerd worden, hoe groter het elektrische signaal. Op het apparaat kan een drempelwaarde (zogenaamde threshold) worden ingesteld. Als de spieractiviteit deze waarde bereikt, geeft het apparaat de vooraf ingestelde elektrostimulerende impuls aan de spier, oftewel het versterkt de samentrekking.
Het belangrijkste toepassingsgebied is de revalidatie van centrale verlamming. Het wordt aanbevolen te gebruiken in een fase van herstel waarin de na de verlamming verloren bewegingsmogelijkheden – al is het maar minimaal – zijn teruggekeerd. Het ETS-apparaat helpt door de zwakke en grove bewegingspogingen van de patiënt te versterken en effectiever te maken. De hoofdrol is het (her)leren van de werking van de spier-zenuwverbinding.
EMG is zeer gevoelig en kan dus ook het elektrische signaal van een zeer zwakke spieractivatie detecteren. Bijvoorbeeld: een poging om de verlamde arm te bewegen leidt misschien niet tot zichtbare beweging. Het apparaat merkt die zwakke poging wel op. Enerzijds geeft het feedback, anderzijds levert het ondersteunende stimulatie. Dit is heel goed voor de spier en de zenuw, maar nog beter voor de motivatie van de patiënt. Het apparaat laat zien dat de intentie aanwezig is en dat met volhardende oefening de controle (gedeeltelijk of bijna volledig) teruggewonnen kan worden.
Bij mensen die een beroerte hebben gehad blijft de verlamming vaak bestaan omdat de patiënt niet voldoende gemotiveerd is om te oefenen. Vooral omdat pogingen om de verlamde hand te bewegen weinig resultaat geven. Men zou maandenlang moeten oefenen terwijl de arm nauwelijks beweegt. De meesten geven op en laten daarmee ook de mogelijkheid van verbetering voorbijgaan.
Het toepassen van ETS garandeert geen succes, maar schept wel de mogelijkheid daartoe. Ook met ETS is volharding in oefening nodig om de hersen-zenuw "herbekabeling" te ondersteunen, maar met ETS kunnen de resultaten veel effectiever zijn.
Een van de belangrijkste toepassingen is de behandeling van incontinentie, waar het gecombineerd wordt met bekkenbodemoefeningen. Het apparaat detecteert de vrijwillige aanspanning van de bekkenbodemspier en geeft dan ondersteunende stimulatie, wat de effectiviteit van de oefeningen vaak sterk vergroot.
Hersenplasticiteit
Plasticiteit is het vermogen van de hersenen tot anatomische en functionele verandering. De hersenen veranderen hun fysieke structuur en vormen continu hun "netwerken" tijdens het leven. Deze kneedbaarheid wordt mogelijk gemaakt door de vorming van nieuwe verbindingspunten (synapsen) en de herschikking van bestaande neurale verbindingen, wat de fysiologische basis van leren is. Na hersenletsel zijn de hersenen zelfs in staat nieuwe axonen te laten groeien! Als bepaalde hersengebieden "defect" raken, kunnen andere delen hun taken overnemen.
Plasticiteit is dus het aanpassingsvermogen van de hersenen aan veranderende omgevingsvoorwaarden.
De plasticiteit van de hersenen (het vermogen tot zelfherstructurering en leren) maakt het bijvoorbeeld mogelijk dat een ander hersengebied de functie overneemt van het motorische gebied dat tijdens een beroerte is beschadigd. Bij een beroerte kun je het zo zien dat de wortel van de motorische zenuwvezels die van de hersenen naar de spier lopen "afbreekt" en de verbinding verloren gaat. Tijdens herstel betekent (her)leren van beweging in feite het "herbekabelen" van de motorische zenuwen. Met andere woorden: de motorische zenuw maakt verbinding met een nieuw hersengebied en door volhardende oefening kan de beweging opnieuw worden aangeleerd. De precisie van de beweging blijft meestal achter bij het origineel, maar met de aangeleerde nieuwe functie keren kwaliteit van leven en zelfredzaamheid terug.
De ETS-techniek is momenteel de meest moderne, thuis toepasbare methode om na verlamming een nieuwe beweging te leren in plaats van de verloren gegane. Volgens enkele casusrapporten kan een nieuwe vaardigheid zelfs jaren na de beroerte worden ontwikkeld.
In deze video presenteer ik het DuoBravo ETS-apparaat, dat in Duitsland een van de basismodellen is voor beroerte-revalidatie. Daar wordt het op recept voorgeschreven voor mensen die een beroerte hebben gehad. Hier moet de patiënt het zelf aanschaffen; hiervoor kunt u hier klikken.
