Darmgassen... wat je over winden moet weten

Het hele spijsverteringsstelsel, van de maag tot de endeldarm, bevat darmgassen als natuurlijke gevolg van slikken en vertering. Iedereen kan hiermee te maken krijgen, ongeacht levensstijl. De gassen in het spijsverteringskanaal merken we meestal niet totdat ze een opgeblazen gevoel of spanning veroorzaken en we ze uitboeren of via de endeldarm afvoeren (winden). Er zijn echter aandoeningen waarbij de hoeveelheid darmgassen toeneemt en ongemak veroorzaakt.

De klachten kunnen door vele oorzaken komen, waardoor het moeilijk is te zeggen welke leeftijdsgroep of welk geslacht er het meest door wordt getroffen. Het hangt in sterke mate af van wat je hebt gedronken en gegeten. Je voeding en levensstijl spelen een belangrijke rol voor een goede werking van je spijsverteringsorganen. Zuivelproducten, gasvormende fruitsoorten en groenten, en koolzuurhoudende dranken kunnen allemaal darmgassen, boeren en buikopgezetteheid veroorzaken, soms zelfs diarree.

Bepaalde voedingsmiddelen, zoals bonen, worden in het bovenste deel van de darm slechts deels afgebroken. Wanneer ze de dikke darm (colon) bereiken, beginnen de onschadelijke darmbacteriën ze te vergisten (fermenteren). Naar schatting bereikt dagelijks 30–150 gram onverteerd voedsel de dikke darm in de vorm van koolhydraten (vezels). Deze hoeveelheid varieert per persoon, afhankelijk van het dieet en de werking van het spijsverteringsstelsel.

Het is goed om te weten dat iedereen meerdere keren per dag winden laat en dat af en toe boer laten volkomen normaal is. Overmatige darmgassen die spanning, pijn enzovoort veroorzaken, kunnen echter wijzen op een spijsverteringsstoornis die aandacht verdient.

Oorzaken van verhoogde darmgasvorming

Een te grote hoeveelheid darmgassen kan in het bovenste deel van het maagdarmkanaal ontstaan door gulzig of haastig eten, overeten, roken of kauwgom kauwen. Meestal wordt de toename van darmgassen echter veroorzaakt door overmatig gebruik van bepaalde voedingsmiddelen, onvermogen ze te verteren of door een verstoorde werking van de bacteriën die normaal in de dikke darm voorkomen.

Voedingsmiddelen die overmatige gasvorming veroorzaken

De aanleg tot gasvorming is individueel. Voedingsmiddelen die bij de één gasvorming veroorzaken, hoeven bij een ander geen klachten te geven. Tot de meest voorkomende gasvormende voedingsmiddelen en stoffen behoren:

1. Bonen en linzen
2. Kruisbloemige groenten (bijv. kool, broccoli, bloemkool, cavolo nero en spruitjes)
3. Vlokken/zemelen
4. Zuivelproducten die lactose bevatten
5. Fructose, aanwezig in sommige vruchten en gebruikt als zoetstof in frisdranken en andere producten
6. Sorbitol: een suikervervanger die in sommige suikervrije snoepjes, kauwgom en kunstmatige zoetstoffen voorkomt
7. Koolzuurhoudende dranken, zoals frisdrank of bier

Spijsverteringsstoornissen die overmatige gasvorming veroorzaken

Van overmatige darmgasvorming spreken we wanneer het boeren of een opgeblazen gevoel meer dan 20 keer per dag voorkomt. Daaraan ten grondslag kunnen verschillende aandoeningen liggen, onder meer de volgende:

Lactose-intolerantie

Mensen met lactose-intolerantie kunnen de suiker in melk (lactose) niet volledig verteren. Als gevolg hiervan kunnen na het eten of drinken van zuivelproducten diarree, gasvorming en een opgeblazen gevoel optreden. Deze aandoening, ook wel lactase-deficiëntie of lactose-malabsorptie genoemd, is meestal onschuldig, maar de symptomen kunnen onaangenaam zijn. Meestal is te weinig van het enzym lactase in de dunne darm verantwoordelijk, waardoor je zuivelproducten niet goed kunt verteren. De meeste mensen met lactose-intolerantie kunnen hun aandoening beheersen zonder alle zuivelproducten volledig te hoeven vermijden.

Coeliakie (glutenintolerantie)

Dit is een immuunreactie op gluten (de eiwitten die in tarwe, gerst en rogge voorkomen). Als je coeliakie hebt, veroorzaakt het eten van gluten een immuunrespons in de dunne darm. Na verloop van tijd beschadigt deze reactie het darmslijmvlies en verhindert het de opname van bepaalde voedingsstoffen (malabsorptie). Darmschade veroorzaakt vaak diarree, vermoeidheid, gewichtsverlies, opgeblazen gevoel en bloedarmoede en kan leiden tot ernstige complicaties. Bij kinderen kan de malabsorptie naast zichtbare symptomen de groei en ontwikkeling beïnvloeden.

Coeliakie is niet te genezen, maar voor de meeste mensen helpt een strikt glutenvrij dieet de symptomen te beheersen en bevordert het herstel van de darm.

Eetstoornissen

Dit zijn langdurige, schadelijke eetgewoonten die de gezondheid, emoties en het functioneren in belangrijke levensdomeinen negatief beïnvloeden. De meest voorkomende eetstoornissen zijn anorexia nervosa, boulimia nervosa en eetbuistoornis.

Dergelijke problematische gewoonten gaan vaak gepaard met een overmatige focus op je gewicht, lichaamsvorm en voedsel, wat kan leiden tot gevaarlijke eetpatronen. Dit kan het vermogen van het lichaam om adequaat voedingsstoffen op te nemen ernstig beïnvloeden. Eetstoornissen kunnen hart, spijsverteringsstelsel, botten, tanden en mond beschadigen en kunnen andere ziekten veroorzaken.

Ze ontstaan vaak in de tienerjaren en vroege volwassenheid, maar kunnen ook later optreden. Met behandeling kun je terugkeren naar gezondere eetgewoonten en ernstige complicaties van de eetstoornis omkeren.

Gastro-oesofageale refluxziekte

Dit treedt op wanneer maagzuur onbedoeld terugstroomt in de slokdarm. Deze terugvloeiing (zure reflux) irriteert het slijmvlies van de slokdarm. De meeste mensen verlichten de ongemakken van reflux met aanpassingen in levensstijl en vrij verkrijgbare medicijnen. Anderen hebben sterkere medicijnen of zelfs een operatie nodig om de symptomen te verminderen.

Maagzweer

Open zweren die zich vormen in de binnenwand van de maag of het bovenste deel van de dunne darm (duodenum). De meest voorkomende klacht is buikpijn.

De meest voorkomende oorzaken van maagzweren zijn infectie met de bacterie Helicobacter pylori en langdurig gebruik van niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID). Stress en pittig eten veroorzaken geen maagzweren, maar kunnen de symptomen verergeren.

Diabetes

Een ziekte die beïnvloedt hoe je lichaam glucose (suiker) gebruikt. Glucose is essentieel voor je gezondheid omdat het een belangrijke energiebron is voor de cellen in spieren en weefsels. Het is ook de belangrijkste brandstof voor je hersenen.

Chronische diabetes kan type 1 of type 2 zijn. De oorzaak van diabetes verschilt per type. In feite maakt het niet uit welk type diabetes je hebt: het belangrijkste is dat je bloedglucose verhoogd is, wat kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.

Een mogelijk omkeerbare toestand is prediabetes en zwangerschapsdiabetes. Prediabetes ontstaat wanneer je bloedglucose hoger is dan normaal, maar nog niet hoog genoeg om als diabetes te worden gediagnosticeerd. Het is vaak een voorbode van diabetes, tenzij je maatregelen neemt om verslechtering te voorkomen. Zwangerschapsdiabetes ontstaat tijdens de zwangerschap en verdwijnt vaak na de bevalling.

Dumpingsyndroom

Ook wel snelle maaglediging genoemd; het ontstaat wanneer voedsel, vooral suiker, te snel vanuit de maag in de dunne darm terechtkomt. Het kan ontstaan na verwijdering van (delen van) de maag of na bypass-operaties van de maag. Het kan ook voorkomen bij mensen die een operatie aan de slokdarm hebben ondergaan. Meestal treden de klachten 10–30 minuten na het eten op, zoals buikkrampen en diarree. Bij anderen ontstaan ze 1–3 uur na het eten; sommige mensen hebben zowel vroege als late symptomen.

Over het algemeen kan het dumpingsyndroom worden voorkomen door het dieet aan te passen na een (meestal op gewichtsverlies gerichte) operatie. Veranderingen kunnen onder meer kleinere maaltijden en het beperken van voedingsmiddelen met veel suiker omvatten. In ernstigere gevallen kan medicatie of een aanvullende operatie nodig zijn.

Ziekte van Crohn

Een ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal die buikpijn, ernstige diarree, vermoeidheid, gewichtsverlies en ondervoeding kan veroorzaken. Het kan verschillende delen van het spijsverteringsstelsel aantasten en vaak dieper gelegen lagen van de darm betrekken.

De ziekte van Crohn kan pijnlijk en verzwakkend zijn en soms leiden tot levensbedreigende complicaties. Hoewel er geen bekende genezing is, kunnen behandelingen de tekenen en symptomen sterk verminderen en soms langdurige remissie en herstel van de ontsteking bereiken.

Prikkelbare darm syndroom

Een veelvoorkomende aandoening van de dikke darm. Tot de tekenen en symptomen behoren krampen, buikpijn, een opgeblazen gevoel, gasvorming, diarree of obstipatie, of beide. Het is een chronische aandoening die langdurige behandeling kan vereisen. Slechts een klein deel van de patiënten heeft ernstige symptomen. Sommigen kunnen hun klachten beheersen door dieet, levensstijl en stressmanagement. Ernstigere symptomen kunnen met medicatie en counseling worden behandeld. Het veroorzaakt geen veranderingen in het darmweefsel en verhoogt het risico op darmkanker niet.

Colitis ulcerosa

Een inflammatoire darmaandoening die ontsteking en zweren veroorzaakt in de binnenste laag van de dikke darm en het rectum. De symptomen ontwikkelen zich meestal geleidelijk in de loop van de tijd. Het kan verzwakking veroorzaken en soms levensbedreigende complicaties. Hoewel er geen bekende remedie is, kan symptoomgerichte behandeling de klachten sterk verminderen en langdurige remissie opleveren.

Gastroparese

Een aandoening waarbij de spierwand van de maag niet goed functioneert, wat de spijsvertering verstoort. Normaal gesproken verplaatsen sterke spiercontracties van de maag het voedsel door het spijsverteringsstelsel. Bij gastroparese vertraagt of stopt de maagmotiliteit, waardoor de maag niet goed geleegd wordt.

De oorzaak is vaak onbekend. Soms is het een complicatie van diabetes en soms ontstaat het na een buikoperatie. Bepaalde medicijnen, zoals opioïde pijnstillers, sommige antidepressiva en medicijnen tegen hoge bloeddruk en allergie, kunnen ook vertraagde maaglediging en soortgelijke symptomen veroorzaken. Deze medicijnen kunnen de maag- en darmmotiliteit verslechteren.

Het kan de normale spijsvertering verstoren en misselijkheid, braken en buikpijn veroorzaken. Het kan problemen geven met de bloedglucose en voeding. Hoewel er geen genezing is voor gastroparese, kunnen aanpassingen in het dieet samen met medicatie enige verlichting brengen.

Darmobstructie

Een verstopping van de darm verhindert dat voedsel of vloeistof door een bepaald deel van de darm kan passeren. Het kan in zowel de dunne als de dikke darm voorkomen. Oorzaken kunnen zijn verklevingen na een buikontsteking of operatie; hernia's; tumoren; bepaalde medicijnen; of bepaalde ziekten (bijvoorbeeld de ziekte van Crohn of diverticulitis, waarbij vastzittende ontlasting in uitstulpingen kan ontsteken), en vernauwingen door darminfectie. Zonder behandeling kunnen de afgesloten delen van de darm afsterven, wat tot ernstige problemen leidt. Met onmiddellijke medische zorg is een darmobstructie vaak succesvol te behandelen.

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Op zichzelf wijzen meer darmgassen zelden op een ernstige aandoening. Ze kunnen ongemak en hinder veroorzaken, maar zijn meestal een teken van een normaal functionerend spijsverteringssysteem.

Als je last hebt van darmgassen, probeer dan je dieet aan te passen. Als de verhoogde gasvorming regelmatig klachten veroorzaakt, raadpleeg dan een MDL-arts (gastro-enteroloog) en een voedingsdeskundige om mogelijke oorzaken vast te stellen. Het aanpassen van je voeding en het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen is meestal een oplossing.

Zoek zo snel mogelijk medische hulp als de buikklachten hevig zijn en gepaard gaan met braken, diarree, obstipatie, onbedoeld gewichtsverlies, bloed of teerachtige zwarte ontlasting of brandend maagzuur.