Chronische ziekte. Wiens taak is de behandeling?
Net als de meeste inwoners van ons land geloof je waarschijnlijk ook dat, omdat je de zorgpremies hebt betaald, het uitsluitend de taak (plicht) van artsen is om je te genezen. Voor jou volstaat het om een of twee pillen in te nemen en verder niets te doen dan in de stoel te zitten en op je herstel te wachten. Je stopt niet met ongezond eten, geeft je zittende levensstijl niet op en zou zeker niet van je schadelijke gewoonten afzien. En toch verbaas je je dat je je niet beter voelt door die pillen!?
Het wordt tijd dat je weet dat het ontstaan van de meeste chronische ziekten door je levensstijl wordt veroorzaakt! Je kunt anderen niet de schuld geven voor hun ontstaan en je moet ook zelf deelnemen aan het herstel. Bij de behandeling van chronische ziekten is het de taak van de arts om een behandelrichtlijn te geven. De uitvoering daarvan hangt echter vrijwel volledig van jou af!
Een chronische (ook wel langdurige of blijvende) ziekte betekent een aandoening die jaren, soms decennia aanhoudt. De ziekte verloopt traag en de verschijnselen zijn minder heftig. Soms, na lange periodes van maanden of jaren van rust, laaien de karakteristieke klachten weer op. De toestand wisselt: soms verslechtert ze, soms verbetert ze.
Over het algemeen vormt het geen onmiddellijk levensgevaar, maar de klachten bemoeilijken je leven en verminderen je levenskwaliteit.
Waarom ontstaat een chronische ziekte?
Een chronische ziekte kan het gevolg zijn van een acute aandoening. Bijvoorbeeld: je overbelast je hand en ontwikkelt een tenniselleboog. Als je die niet rust gunt en niet behandelt, blijft de ontsteking langdurig bestaan. Bij een acute aandoening zorgt het zo snel mogelijk wegnemen en behandelen van de oorzaak ervoor dat de situatie zich niet ontwikkelt tot iets chronisch.
Soms ontwikkelt een ziekte zich langzaam over jaren. De gevolgen van regelmatig roken treden pas decennia na de eerste sigaret op. Tegen die tijd is zoveel longweefsel beschadigd dat het klachten veroorzaakt. Als je klachten hebt, heeft je long meestal al onomkeerbare schade opgelopen.
Overgewicht is zo’n sluipende factor. Het belast langzaam je gewrichten, wat leidt tot pijn, ontsteking, slijtage van het kraakbeen en uiteindelijk bewegingsbeperking.
De relatie tussen ziekten en voeding is ook bekend. Hoe meer koolhydraten je eet, hoe groter de kans op ontstekingen in de gewrichten en op tumoren. Overmatige vleesconsumptie (het gemiddelde in Hongarije is meerdere malen hoger dan normaal) kan leiden tot darminfecties en darmkanker.
Atherosclerose veroorzaakt door een slecht dieet ontstaat ook niet van de ene op de andere dag. Het creëert in de loop van vele jaren vernauwingen in de bloedvaten van de ledematen, de nieren, het hart of de hersenen. Het eindresultaat kan een hartaanval, beroerte, nierfalen of mentale achteruitgang en dementie zijn.
Zoek de oorzaak van een chronische ziekte in je levensstijl!
Ongeveer 80% van het optreden van chronische ziekten kan worden toegeschreven aan levensstijl: gebrek aan beweging, verkeerde voeding en schadelijke gewoonten. Zelfs ziekten zoals kanker komen vaker voor bij mensen die naast genetische aanleg ook hun risico door levensstijl verhogen. Uitzonderingen bestaan natuurlijk altijd.
De ‘waterval’ van gevolgen
Levensstijlfouten leiden in de loop der jaren langzaam tot steeds ernstiger gevolgen.
Als je bijvoorbeeld te weinig beweegt, verliezen je spieren geleidelijk aan kracht. Een zwakke spier houdt je wervelkolom niet goed; je wervels drukken op elkaar en platteren de tussenwervelschijven, die op hun beurt de uitgaande zenuwen samendrukken. Rugpijn vermindert je bewegingsmogelijkheden. Ondanks de massa aan pijnstillende medicijnen worden je klachten alleen maar erger.
Als je iets meer calorieën binnenkrijgt dan je verbrandt, slaat je lichaam het overschot op als vet. Overgewicht ontwikkelt zich meestal langzaam: je gewicht stijgt met slechts 1–2 kg per jaar. De belasting op je gewrichten neemt toe, je hart moet meer bloed rondpompen voor een zwaarder lichaam, je ademhaling moet meer zuurstof opnemen, enz. Door de klachten beweeg je nog minder, waardoor de gewichtstoename versnelt.
Bepaalde stoffen die zich in je bloed ophopen, slaan neer op de vaatwanden en vernauwen die langzaam. Later kunnen de verschijnselen zich voordoen in de slagaders van de ledematen (vaatvernauwing), je hart (hartaanval), je hersenen (beroerte) of in de vorm van geleidelijke aftakeling en dementie.
De vicieuze cirkel
Als je door overgewicht gewrichtspijn krijgt, is de meest effectieve behandeling lichaamsbeweging en het verliezen van overtollige kilo’s. Trainen met overgewicht verhoogt echter — vooral wanneer je plotseling begint — de belasting van gewrichten, bloedcirculatie en ademhaling. Toenemende gewrichtsklachten verhinderen beweging, je gewicht neemt verder toe. Je raakt depressief en probeert dat te verzachten door te eten.
Dat is de vicieuze cirkel waarin de nadelige effecten elkaar versterken en zo een steeds slechtere toestand veroorzaken. Uit die cirkel breken is uit eigen kracht moeilijk of onmogelijk.
De behandeling van chronische ziekten
Bij de meeste chronische ziekten richten de gebruikte medicijnen zich niet op het wegnemen van de oorzaak, maar op het ‘verbergen’ van de symptomen.
Voor de meeste chronische ziekten geldt dat je door veranderingen in levensstijl meer verbetering kunt verwachten dan van medicijnen.
Bijvoorbeeld: door af te vallen daalt je bloeddruk, neemt de belasting van je hart en gewrichten af en verbetert je diabetes.
Regelmatige lichaamsbeweging versterkt je spieren, vermindert nek-, rug- en wervelpijn en beperkt hart- en vaatproblemen. Ook hier ontstaat een positieve cirkel: de gunstige effecten versterken elkaar.
Het is niet de taak van de arts om de chronische patiënt te behandelen!
“Medicus curat – natura sanat” (betekenis: de arts behandelt – de natuur geneest) is een oude zegswijze die ik als een van de eerste lessen van mijn professoren op de medische universiteit meekreeg. Van Hippocrates, de vader van de geneeskunde, kreeg ik de andere: “Als je je levensstijl niet verandert, kan men je niet helpen!”
Bij een chronische ziekte zijn de adviezen, richtlijnen en begeleiding van de arts belangrijk. Je kunt van hem ook (symptomatische) geneesmiddelen krijgen. Maar het behoud van de toestand en vooral de verbetering ervan hangen vooral af van of je zijn aanbevelingen opvolgt en uitvoert.
Ik heb al genoemd dat bij de meeste chronische ziekten de oorzaak in de levensstijl ligt. De logische conclusie is dat de arts dat niet voor je kan veranderen, alleen JIJ zelf kunt dat doen!
De meeste medicijnen willen de oorzaak van de ziekte niet wegnemen, maar proberen je symptomen te onderdrukken. Bloeddrukverlagers verlagen de druk, pijnstillers kunnen de pijn voor een paar uur wegnemen, steroïden verbergen de symptomen van een ontsteking.
Maar alleen omdat je met medicijnen de pijn tijdelijk uitschakelt, betekent dat niet dat je de veroorzakende factor, zoals overgewicht of een ontsteking, hebt opgelost. Als je de oorzaak niet wegneemt, zal de pijn steeds weer terugkomen.
Je kunt medicijnen ook niet eindeloos blijven gebruiken; na verloop van tijd moet je rekening houden met bijwerkingen. Lees maar de bijsluiter in de doos. De opsomming van mogelijke bijwerkingen is vrijwel altijd veel langer dan die van de verwachte gunstige effecten.
Dit betekent niet dat je geen medicijnen moet nemen! Het betekent dat voor wezenlijke verbetering van je chronische aandoening je niet alleen op medicijnen kunt rekenen.
Jij moet stappen zetten! Verminder het aantal geconsumeerde calorieën, verander de samenstelling van je voeding, laat schadelijke gewoonten achter en bouw beweging in je dagelijkse programma in.
Wat in jouw geval de optimale aanpak zou zijn? Vertrouw daarvoor op de adviezen van je arts en fysiotherapeut.
Maar noch de arts, noch de fysiotherapeut, en ook niemand anders kan het voor jou doen! Je leven en je ziekte liggen in je eigen handen!
