Chronische ontsteking – zoek de oorzaak in je levensstijl!

Wat is een chronische ontsteking?

Een chronische ontsteking is een langdurig, vaak laaggradig ontstekingsproces dat maanden of zelfs jaren kan aanhouden. Als het is ontstaan en u behandelt de oorzaak niet, kan het uw dagelijks leven tot aan het einde van uw leven vergallen.

Men moet dit onderscheiden van een acute ontsteking, die snel optreedt, van korte duur is en meestal gepaard gaat met duidelijke symptomen zoals roodheid, zwelling, warmte, pijn en bewegingsbeperking. Acute ontstekingen zijn bijvoorbeeld blindedarmontsteking, keelontsteking door bacteriële infectie of een peesschedeontsteking van de hand door overmatig gebruik van gereedschap.

Chronische ontsteking is doorgaans minder opvallend. Vaak zijn er geen duidelijke signalen, wat de herkenning en behandeling bemoeilijkt.

Enkele vormen van chronische ontstekingen

Chronische ontstekingsziekten en -toestanden kunnen zeer verschillend zijn en verschillende weefsels, organen of orgaansystemen aantasten. Enkele voorbeelden van chronische ontstekingsziekten (niet uitputtende lijst):

Metabole en cardiovasculaire aandoeningen

• Aderverkalking (atherosclerose): Chronische ontsteking van de wanden van de slagaders, die leidt tot de vorming van plaques. Rond sommige plaques ontstaat een hevig ontstekingsproces, dat bloedstolling kan veroorzaken. Een bloedprop (trombus) kan een bloedvat afsluiten en afhankelijk van het aangedane orgaan een hartinfarct, beroerte of andere ernstige, levensbedreigende aandoening veroorzaken.
• Type 2 diabetes: Een metabole stoornis die ontstaat door overmatige koolhydraatconsumptie, gepaard gaande met insulineresistentie en stoornissen in de glucosehuishouding. Een constante overvloed aan suiker veroorzaakt 'stress', die de activiteit van het immuunsysteem verlaagt, regeneratieprocessen verstoort en kan leiden tot chronische ontsteking.

Auto-immuunziekten

• Reumatoïde artritis: Chronische ontsteking van de gewrichten die zwelling, pijn en bewegingsbeperking veroorzaakt.
• Systemische lupus erythematosus (SLE): Een systeemziekte, een auto-immuunziekte die meerdere orgaansystemen kan aantasten, waaronder de huid, gewrichten, nieren en het zenuwstelsel.
• Psoriasis: Een huidziekte die rode, schilferige huiduitslag veroorzaakt, vaak geassocieerd met gewrichtsontsteking (psoriatische artritis).
• Lekkende darm syndroom, ziekte van Crohn en colitis ulcerosa: Chronische ontsteking van het darmkanaal, die buikpijn, diarree en andere symptomen veroorzaakt.

Musculoskeletale aandoeningen

Gewrichtsontstekingen en gerelateerde aandoeningen bestrijken een breed spectrum en kunnen in verschillende categorieën worden ingedeeld, afhankelijk van de oorzaken en het verloop.

• De term artritis omvat vele ontstekingsachtige aandoeningen van de gewrichten. Belangrijkste typen:
  Reumatoïde artritis (RA): Een auto-immuunziekte die chronische, systemische ontsteking veroorzaakt, voornamelijk in de gewrichten. Het immuunsysteem valt ten onrechte het synoviale membraan van de gewrichten aan, wat leidt tot ontsteking, pijn, zwelling en uiteindelijk beschadiging van de gewrichtsstructuren.
  Osteoartritis (OA), ook bekend als artrose: Een degeneratieve gewrichtsaandoening die gepaard gaat met slijtage en afbraak van het kraakbeen. Dit is de meest voorkomende vorm van gewrichtsaandoening en treft vooral oudere leeftijdsgroepen; het is gerelateerd aan gebruik en slijtage van de gewrichten.
• Tendinopathie omvat peesontsteking en degeneratieve veranderingen in de pees, inclusief tendinitis (acute peesontsteking). Tendinopathie is vaak langdurig of chronisch en gaat gepaard met structurele veranderingen in de pees, en hoeft niet altijd gepaard te gaan met acute ontsteking. Het kan ontstaan door chronische tendinitis of door geleidelijke degeneratie van de peesstructuur.

Andere chronische ontstekingsaandoeningen

• Chronische obstructieve longziekte (COPD): Een ontstekingsaandoening van de longen die kortademigheid, benauwdheid, hoesten en slijmvorming veroorzaakt.
• Fibromyalgie is een chronisch pijnsyndroom dat pijn, vermoeidheid en spierstijfheid veroorzaakt; er is een verband tussen fibromyalgie en chronische ontstekingsprocessen.
• Obesitas: Overgewicht op zich wordt geassocieerd met een laaggradige chronische ontsteking, die kan bijdragen aan bovengenoemde en andere ziekten.

De rol van chronische ontsteking in het ontstaan en de progressie van verschillende ziekten is complex en blijft onderwerp van actief onderzoek. Een beter begrip van de relatie tussen ontstekingsprocessen en specifieke aandoeningen kan bijdragen aan de identificatie van nieuwe therapeutische doelen en behandelingsstrategieën.

Oorzaken van chronische ontsteking

Er zijn vele mogelijke oorzaken, waaronder aanhoudende (of onvoldoende behandelde) infecties, langdurige blootstelling aan irriterende stoffen zoals sigarettenrook of vervuilde lucht, en levensstijlfactoren zoals overgewicht of een ongezond dieet.

Chronische ontsteking kan leiden tot vele ziekten en aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, type 2 diabetes, bepaalde vormen van kanker, gewrichtsontstekingen en auto-immuunziekten zoals reumatoïde artritis en lupus.

Welke factoren kunnen leiden tot chronische ontsteking

Infectie

Dit is niet de meest voorkomende oorzaak, maar door te veel en verkeerd gebruik van antibiotica is het tegenwoordig mogelijk dat infecties langdurig blijven bestaan, wat aanhoudende ontsteking veroorzaakt op de plaatsen waar de ziekteverwekkers binnendringen.

Voeding – te veel koolhydraten

Dit is een veel vaker voorkomende oorzaak. Ons huidige dieet bevat te veel koolhydraten (brood, banket, gebak, meel, pasta, pizza, vruchtensappen, verse vruchten het hele jaar door, energiedrankjes, frisdranken, snacks, ijs, enz.). Deze producten bevatten zeer veel koolhydraten – en wat nog erger is – zuivere glucose en fructose. Door voortdurende consumptie wordt de stofwisseling eenzijdig. Als er suiker is, produceert het lichaam vrijwel uitsluitend energie uit die suiker en zet overtollige suiker om in vet. De constante schommelingen van de bloedsuikerspiegel verhogen enerzijds de eetlust en anderzijds beschadigen de bij de suikerafbraak vrijgekomen stoffen de cellen. Er ontstaat insulineresistentie. Door het eenzijdige gebruik van suiker raken de mitochondriën beschadigd (oxidatieve stress) en neemt hun aantal af. Het is inmiddels een feit dat overaanbod aan suiker een van de belangrijkste triggers is van ontstekingsziekten.

Aanhoudende stress

Stress werkt via meerdere mechanismen op het menselijk lichaam. Aanhoudende stress speelt een belangrijke rol bij het ontstaan en in stand houden van chronische ontsteking.
Stressfactoren kunnen psychologisch, fysiek of chemisch van aard zijn en activeren de stressresponssystemen van het lichaam, waaronder de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA-as) en het sympathische zenuwstelsel, die beide het immuunsysteem en ontstekingsprocessen beïnvloeden. Langdurige stress schakelt het immuunsysteem en de zelfherstelfuncties van het lichaam als het ware 'uit' – een aanhoudende stressbelasting veroorzaakt en onderhoudt daardoor een ontstekingsstatus.
Stress beïnvloedt ook het darmmicrobioom. De samenstelling van darmbacteriën verandert, wat kan bijdragen aan het ontstaan van het 'lekkende darm'-syndroom, dat de ontstekingsstatus versterkt.

Gebrek aan lichaamsbeweging

Gebrek aan beweging (fysieke inactiviteit) draagt bij aan het ontstaan en in stand houden van chronische ontsteking. De hoeveelheid vetweefsel neemt toe, dat ontstekingsbevorderende stoffen produceert. Het gaat vaak samen met het ontstaan van insulineresistentie, veranderingen in immuunsysteemfuncties, toename van oxidatieve stress, afname van de diversiteit van het darmmicrobioom, en daarnaast kan het psychologische stress en slaapstoornissen veroorzaken.
Daarentegen verlaagt regelmatige lichaamsbeweging ontstekingsmarkers en verbetert het de algemene gezondheidstoestand.

Slaaptekort

Slaap speelt een belangrijke rol bij de regulatie van ontstekingsprocessen in het lichaam. Tijdens de slaap (rust) nemen regeneratie- en zelfherstellende processen van het lichaam toe.
Slaapproblemen - slaaptekort, slechte slaapkwaliteit - verstoren het immuunsysteem en regeneratieprocessen en staan daarom in nauwe relatie tot het ontstaan en in stand houden van chronische ontsteking.

Behandeling van chronische ontsteking

De behandeling is complex en vereist een multidimensionale aanpak, waarbij rekening wordt gehouden met de uitlokkende oorzaken van de ontsteking, de betrokken weefsels en de mechanismen van de ontstekingsprocessen. Het belangrijkste doel van de behandeling is het verminderen van ontsteking, het verlichten van symptomen, het behandelen van de onderliggende ziekte en het voorkomen van schade die samenhangt met chronische ontsteking. Hier volgen enkele hoofdpunten en strategieën bij de behandeling van chronische ontsteking:

Levensstijlveranderingen

• Gezonde voeding: Een ontstekingsremmend dieet met geen of minimaal koolhydraatgehalte en een matige eiwitinname kan al binnen 1–2 weken merkbaar helpen de ontstekingsreacties van het lichaam te verminderen.
• Regelmatige lichaamsbeweging: Matig intensieve lichaamsbeweging zoals wandelen, zwemmen of fietsen draagt bij aan de vermindering van ontsteking en verbetert de algehele gezondheid.
• Stressmanagement: Yoga, meditatie, ademhalingsoefeningen en tVNS (vagusstimulatie) helpen de door stress veroorzaakte ontstekingsprocessen te verminderen.
• Slaap: Voldoende kwantiteit en kwaliteit van slaap is essentieel voor de regulatie en vermindering van ontstekingsprocessen.

Medicatiebehandeling

In de hedendaagse geneeskunde wordt bijna uitsluitend hiervoor gekozen, wat mijns inziens volledig verkeerd is.

De ontsteking zelf is een symptoom dat wijst op een groter probleem. Pijnstillers, ontstekingsremmers en steroïden onderdrukken het ontstekingssymptoom, maar genezen niet.

De behandeling van meeste ontstekingen met geneesmiddelen is als wanneer de brandmelder in je huis afgaat en jij in plaats van het vuur te blussen, het alarm van de muur trekt zodat het niet meer piept. Ondertussen blijft het vuur zich verder verspreiden.

Als je naar de arts gaat, worden meestal de volgende middelen voorgeschreven:

• Ontstekingsremmende medicijnen: Niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID's), corticosteroïden en specifieke ontstekingsremmers kunnen ontsteking doelgericht verminderen.
• Immunomodulatoren: Bij auto-immuunziekten kunnen medicijnen die het immuunsysteem moduleren, zoals biologische therapieën (TNF-remmers, interleukineremmers), helpen de ontsteking te controleren.
• Ziekte-specifieke medicijnen die de onderliggende aandoening behandelen, bijvoorbeeld hart- en diabetesmedicatie.

Zoals in de beschrijving te zien is, pakken deze behandelingen niet de oorzaak aan, ze onderdrukken alleen de symptomen. Medicatie is in veel gevallen noodzakelijk en kan levensreddend zijn, maar met alleen medicatie word je niet genezen! Verander je levensstijl, vooral je voeding, beweeg meer, verminder stress en rust (slaap) voldoende. Dat zijn de zaken die je zullen genezen, niet de medicijnen.

Andere therapieën

• Fysiotherapie en revalidatie: Bij gewrichtsontsteking of andere musculoskeletale ontstekingsaandoeningen verbeteren fysiotherapeutische methoden (oefentherapie, massage, therapeutische echotherapie, spierstimulatie, microstroombehandeling, softlaser en magnetische veldtherapieën, enz.) de bewegingsbereik verbeteren, de spieren rond het gewricht versterken en de pijn verminderen.
  Ik beschouw de microstroom en de softlaser behandelingen als het meest effectieve in ontstekingsremmende werking.
• Geneeskrachtige theeën en kruiden-supplementen: Bepaalde kruiden en natuurlijke supplementen, zoals kurkuma, gember en omega-3 supplementen, kunnen ontstekingsremmende eigenschappen hebben.
• tVNS – vagusstimulatie: Door activering van het parasympathische zenuwstelsel bevordert het regeneratie- en ontstekingsremmende processen, verhoogt het de activiteit van het immuunsysteem en vermindert het ontsteking.