Bursitis, oftewel slijmbeursontsteking

Bursitis (uitgesproken: burzitisz) is een pijnlijke aandoening die wordt veroorzaakt door de ontsteking van met vocht gevulde zakjes – zogenaamde slijmbeurzen – in de buurt van gewrichten. Deze bursae liggen als "kussentjes" tussen botten, pezen en spieren en dienen om de wrijving tussen elkaar bewegende structuren te verminderen. In je lichaam bevinden zich ongeveer 160 slijmbeurzen. De cellen in hun binnenwand produceren een wrijvingsverminderende stof. Bursitis is de ontsteking van deze slijmbeurzen; het gewricht wordt pijnlijk en de beweging bemoeilijkt. De meest voorkomende locaties zijn de schouder, de elleboog en de heup. Het kan echter ook bij de knie, de hiel en zelfs aan de basis van de grote teen ontstaan. Slijmbeursontsteking komt vaak voor bij mensen die monotone, herhaalde bewegingen uitvoeren. 

Symptomen van bursitis

Bij bursitis vertoont het aangedane gewricht:

• pijn en/of stijfheid
• pijn bij druk of beweging
• zwelling en roodheid rond het gebied

Oorzaken van slijmbeursontsteking

Meestal wordt het veroorzaakt door herhaalde bewegingen of door houdingen die druk uitoefenen op de slijmbeurzen rondom het gewricht:

• herhaalde werpbewegingen
• herhaald bovenhoofd tillen
• lange tijd steunen op de ellebogen
• langdurig knielen tijdens werk, bijvoorbeeld bij tegelzetten of het schoonboenen van vloeren.

Een blessure aan het betrokken gebied kan ook de oorzaak zijn. Daarnaast kan het onderdeel zijn van ontstekingsreuma, zoals reumatoïde artritis, jicht, of het kan het gevolg zijn van een infectie.

Risicofactoren

Bursitis kan bij iedereen ontstaan, maar de volgende factoren verhogen het risico:

• Leeftijd: met het ouder worden komt het vaker voor. Als je het eenmaal hebt gehad, heeft het de neiging terug te keren, vooral na je 40ste.
• Beroepen of hobby's: herhaalde bewegingen of langdurige druk op een slijmbeurs verhogen het risico. Bursitis komt vaak voor bij tegelzetters, maar ook tuinieren kan het uitlokken.
• Bepaalde systemische aandoeningen – zoals reumatoïde artritis, jicht en diabetes – verhogen het risico. Overgewicht vergroot de neiging tot bursitis van heup en knie.

Preventie van bursitis

Hoewel niet alle vormen van slijmbeursontsteking te voorkomen zijn, kun je door sommige werkwijzen aan te passen het risico en de ernst van opflakkeringen verminderen. De volgende maatregelen kunnen helpen:

• Gebruik kniebescherming: gebruik enige demping om de druk op je knieën te verminderen als je werk veel knielen vereist.
• Buig je knieën tijdens het tillen. Niet doen zorgt voor extra belasting van de slijmbeurzen van heup en knie.
• Zwaar tillen belast de slijmbeurs in de schouder. Gebruik een kruiwagen of een karretje met wielen in plaats van veel te sjouwen.
• Varieer herhaalde taken met rust of andere activiteiten.
• Overgewicht betekent meer belasting voor de gewrichten; streef naar een gezond lichaamsgewicht of herstel dat gewicht.
• De stabiliteit van gewrichten wordt door spieren geleverd. Regelmatige lichaamsbeweging versterkt de spieren en beschermt het aangedane gewricht en voorkomt overbelasting van de slijmbeurzen.
• Warm altijd goed op en rek de spieren voor zware activiteiten. Hiermee bescherm je je gewrichten tegen letsel.

Wanneer naar de huisarts?

• bij hevige, ondraaglijke gewrichtspijn
• plotselinge bewegingsbeperking van een gewricht
• zwelling, roodheid of blauwe plekken rond een gewricht
• scherpe of schietende pijn, vooral tijdens sport of lichamelijk werk
• als je naast bovenstaande klachten ook koorts hebt.

Diagnose

Een ervaren arts kan bursitis vaak stellen op basis van de locatie van de klachten, de manier waarop ze ontstaan en het lichamelijk onderzoek.

Ter bevestiging van de diagnose kunnen beeldvormende onderzoeken nodig zijn. Röntgenfoto's kunnen bursitis niet eenduidig aantonen, maar ze helpen andere oorzaken van klachten uit te sluiten, zoals een botbreuk. Een echo- of MRI-onderzoek kan meer informatie geven en is aangewezen als lichamelijk onderzoek de ontsteking niet duidelijk maakt.

In sommige gevallen kunnen laboratoriumtests helpen de oorzaak van de pijn te bepalen. Dit kan een bloedonderzoek zijn of de analyse van vocht dat uit de slijmbeurs is opgezogen. Dit laatste wordt gedaan als men vermoedt dat de bursa geïnfecteerd is geraakt (bijvoorbeeld via een snijwond of letsel).

Behandeling

Het belangrijkste deel van de behandeling is het laten rusten van het aangedane gewricht en het beschermen tegen verdere belasting. Een wandelstok of kruk kan de belasting van het gewricht verlichten en is tijdelijk nuttig. Bij geschikte behandeling verdwijnt bursitis meestal binnen enkele weken, maar terugkerende opflakkeringen zijn gebruikelijk, vooral als je het aangedane gewricht door je werk of activiteiten blijft belasten.

Artsen schrijven gewoonlijk niet-steroïde ontstekingsremmers voor. Anderen injecteren met voorkeur corticosteroïden in de bursa. Steroïden verlichten pijn en ontsteking, maar vanwege hun systemische effecten is het verstandig dit te overwegen en waar mogelijk meer natuurlijke methoden te kiezen.

Bij ernstige en terugkerende gevallen kan het ingezette vocht uit de ontstoken bursa worden opgezogen of kan chirurgische verwijdering worden voorgesteld. Doe dit alleen als laatste redmiddel, want de bursa zit niet voor niets in je lichaam; als je hem verwijdert zal deze ontbreken. Natuurlijk is het soms onvermijdelijk.

Antibiotica zijn nodig als de slijmbeursontsteking door een infectie wordt veroorzaakt. Bijvoorbeeld wanneer bacteriën via een wond of letsel in de bursa terechtkomen.

Fysiotherapeutische methoden werken op een natuurlijke manier en ondersteunen het herstel van je lichaam. Hun werking is langzamer, maar duurzamer. Je kunt uit verschillende methoden kiezen, die elk op een andere manier werken. Vaak kun je meerdere methoden combineren die elkaars effect versterken.

IJs bijvoorbeeld verlicht de pijn. Koelen kun je in de eerste 2–3 dagen na het verschijnen van de klachten toepassen. Het vermindert pijn en ontsteking, maar overmatige afkoeling kan het genezingsproces vertragen.

Ontstekingsremmende fysiotherapeutische methoden - therapeutische echografie, softlaser, microstroom, behandeling met pulserende magnetische velden - stimuleren en versnellen het herstel. Als je zo'n apparaat hebt, kun je de dagelijks benodigde behandelingen ook thuis uitvoeren. Zonder dat je een halve dag in de wachtkamer hoeft te staan.

Om herhaling te voorkomen moet je de spieren rond het aangedane gebied versterken. Doe dit uiteraard pas als de acute pijn voorbij is! Regelmatige lichaamsbeweging speelt ook een belangrijke rol bij de preventie van bursitis.