Beroerte – niet alleen een ”ramp” die de hersenen treft

Ischemische beroerte

Deze ontstaat wanneer de bloedtoevoer naar een gebied van de hersenen plotseling stopt, bijvoorbeeld door vaatspasme, vernauwing van een bloedvat of embolie (bloedprop). Het hersengebied zonder bloedvoorziening krijgt geen zuurstof meer en de zenuwcellen stoppen met functioneren. Als de bloedcirculatie niet binnen enkele minuten wordt hersteld, sterven zenuwcellen (vooral direct rond het afgesloten gebied) af. De functies die door dat hersengebied werden verzorgd (bijvoorbeeld spraak, evenwicht, beweging, denken, geheugen, gevoeligheid, enz.) gaan verloren.
De ischemische beroerte is goed voor 70–80% van alle gevallen.

Hemorragische beroerte (bloedingsberoerte)

Deze is minder vaak voorkomend dan de ischemische vorm. Ze ontstaat wanneer een bloedvat in de schedelwand scheurt. Oorzaken kunnen zijn een door aderverkalking verzwakte vaatwand of ongecontroleerde hoge bloeddruk (of een plotselinge bloeddrukstijging door het weglaten van medicatie). Hier ontstaan de klachten niet door zuurstofgebrek. Een zich uitbreidend "bloedvatbekken" in de hersenweefsellaag of tussen de hersenvliezen drukt de omliggende gebieden samen en veroorzaakt functiestoornissen. Omdat de ruimte binnen de schedel beperkt is en het bot niet kan uitrekken, probeert de druk zich te verplaatsen richting het onderste opening van de schedel. De toegenomen druk kan de verlengde merg (met het ademhalingscentrum) tegen het bot drukken. Als dat centrum stopt met functioneren, kan dit de dood tot gevolg hebben.

Symptomen van een beroerte

• Plotselinge gevoelloosheid of zwakte (vooral aan één kant van het lichaam)
• Verwardheid
• Stoornis in spreken of begrijpen
• Plotselinge visusstoornis op één of beide ogen
• Moeite met bewegen
• Draaiduizeligheid, verlies van evenwicht of coördinatiestoornissen
• Plotselinge, hevige hoofdpijn zonder bekende oorzaak

Hoewel de beroerte een hersenziekte is, kunnen de symptomen en gevolgen het hele lichaam zwaar raken.

• Stoornissen in waarneming en denken (cognitieve functies): waarneming, concentratie, rekenen en complexere denkopgaven (bijv. leren, beslissen, plannen, probleemoplossing, zelfinzicht, enz.) kunnen moeilijk of onmogelijk worden. Geheugenstoornissen, spraakproblemen, emotionele moeilijkheden, problemen met dagelijks functioneren (zelfzorg) en pijn kunnen het dagelijks leven bemoeilijken.
• verlamming (verlies van het vermogen spieren te bewegen). De verlamming kan alleen het gezicht treffen, maar ook arm of been. Vaak is er een vorm die één lichaamshelft treft (gezicht, arm en been samen) – dit noemt men hemiplegie. Uit de locatie van de verlamming kan worden afgeleid welke hersenhelft beschadigd is. Als de verlamming aan de linkerzijde zit, is de oorzaak doorgaans in de rechterhersenhelft en omgekeerd.

Belangrijkste risicofactoren voor beroerte

Hoge bloeddruk, hartaandoeningen, diabetes en de vaatbeschadigende effecten van roken zijn de belangrijkste risicofactoren. Een toename van het aantal rode bloedcellen en hartritmestoornissen zoals boezemfibrilleren verhogen het risico op trombusvorming.

Sommige medische meningen stellen dat tachtig procent van de beroertes voorkomen had kunnen worden. Met andere woorden: door risicofactoren te verminderen en de onderliggende ziekten continu te behandelen en te controleren, kan een beroerte worden voorkomen of in ieder geval aanzienlijk worden verminderd.

Behandeling

Bij acute symptomen van een beroerte moet DIRECTe spoedeisende hulp worden ingeroepen. Tijd is cruciaal; de patiënt moet zo snel mogelijk naar het ziekenhuis worden vervoerd. De eerste uren zijn doorslaggevend voor het verloop van de ziekte.

De behandeling van een ischemische beroerte bestaat uit het wegnemen van de afsluiting en het herstellen van de bloeddoorstroming in de hersenen. Bij een bloedingsberoerte zijn minder ingrepen mogelijk. Indien mogelijk wordt geprobeerd de bron van de bloeding (bijv. een aneurysma) te behandelen of te sluiten.

Bij het wegvallen van de bloedvoorziening sterven de meest beschadigde hersencellen binnen korte tijd af, terwijl in de "randzones" vooral functiestoornis aanwezig is. Het doel van behandeling is het beperken en minimaliseren van het afgestorven gebied.

Helaas bereikt slechts een klein percentage van de patiënten met een beroerte tijdig een ziekenhuis met adequate apparatuur. Het hangt vaak van minuten af welke blijvende beschadigingen ontstaan.

In gelukkige gevallen herstelt de hersenen sommige van de door de beroerte veroorzaakte schade of vermindert deze. Zenuwcellen die niet zijn afgestorven, kunnen na verloop van tijd weer functioneren. Soms neemt een ander hersengebied bepaalde functies van het beschadigde gebied over. Overlevenden van een beroerte melden soms onverwacht herstel van functies dat niet altijd verklaarbaar is.

Behandelresultaten

• Ongeveer 10% van de beroerte-overlevenden herstelt vrijwel volledig zonder symptomen
• Bij 25% blijven lichte beperkingen die het dagelijks leven niet of nauwelijks bemoeilijken
• Bij 40% blijven beperkingen over die voor bepaalde taken externe hulp nodig maken
• 10% wordt uiteindelijk hulpbehoevend en heeft langdurige zorg door anderen nodig
• 15% overlijdt kort na de beroerte

Revalidatie

Zodra het directe levensgevaar is afgenomen en de algemene toestand is gestabiliseerd als gevolg van intensieve behandeling, moet de revalidatie direct worden gestart! Revalidatiespecialisten dienen de behandeling al binnen twee dagen na de beroerte te beginnen. Ze moeten uitleggen hoe na ontslag uit het ziekenhuis doorgegaan moet worden en wat en waarom er geoefend en ontwikkeld moet worden.

Het doel van revalidatie is om de door de beroerte beschadigde functies te herstellen of ten minste te verbeteren, zodat de overlevende zo onafhankelijk mogelijk blijft. Het moeilijkste is vaak de motivatie van de patiënt, omdat onverwacht en zwaar functieverlies kan choqueren en tot depressie kan leiden. De patiënt moet bereid zijn opnieuw te leren — basisvaardigheden die de beroerte heeft weggenomen, zoals spreken, eten, drinken, aankleden en lopen — want zonder die vaardigheden wordt men afhankelijk van anderen.

Er komt ook veel op de familie af: vaak moeten woonaanpassingen worden gedaan om het huis aan te passen aan de veranderde mogelijkheden na een beroerte. Het monteren van handgrepen, hellingbanen, speciale borden en bestek, een rolstoel, tilapparaat, enz. kan nodig zijn. Materiële behoeften verschillen per persoon en moeten op individuele basis worden ingevuld.

Thuis-technologie in revalidatie

Bij de meeste mensen die een beroerte hebben doorgemaakt, gaat het bewegingsvermogen in meer of mindere mate verloren. Bij sommigen zijn de spieren alleen verzwakt omdat de zenuwimpulsen niet goed bij de spier aankomen. Bij anderen is de bewegingscoördinatie problematisch, bijvoorbeeld het naar de mond brengen van een lepel is bijna onmogelijk. Niet-gebruikte spieren verliezen snel kracht en massa (spieratrofie), wat voorkomen moet worden. Na een beroerte worden de getroffen spieren vaak spastisch (stijf), wat beweging en coördinatie verder bemoeilijkt.

Thuis gebruikte revalidatie-ergometers kunnen al enkele dagen na een beroerte worden ingezet.

De beschadigde zenuwen moeten "opnieuw worden geleerd", wat mogelijk is door herhaling van de beweging. In het begin kan de patiënt de verlamde arm wel willen optillen, maar door beschadiging van de zenuw-spierverbinding verschijnt er geen beweging en weet hij niet wat hij precies moet doen of hoe de beweging correct wordt uitgevoerd. Biofeedback-apparaten bieden voor hen fantastische hulp. Ze kunnen zelfs het zenuwsignaal detecteren als de spier nog niet samentrekt en geven terugkoppeling dat de juiste zenuw"opdracht" gestart is. Bijvoorbeeld een grafiek op het display of een geluidssignaal met variërende intensiteit toont of de oefening goed is uitgevoerd. Een hogere waarde wijst op betere uitvoering, zodat de patiënt precies weet hoe hij de oefening heeft uitgevoerd. Herhaling met de door het apparaat gegeven terugkoppeling helpt de zenuw-spierverbinding te herstellen, zodat de beweging weer met voldoende kracht en coördinatie kan worden uitgevoerd. Zo'n biofeedback-apparaat is bijvoorbeeld het SineBravo apparaat.

Effectiever zijn gecombineerde biofeedback + spierstimulatie-apparaten. Deze bieden niet alleen terugkoppeling, maar wanneer ze het door de hersenen naar de spier gezonden signaal detecteren, geven ze een spierstimulatie-impuls aan de behandelde spier, die samentrekt en zo helpt de gewenste beweging tot stand te brengen. Deze dubbele bekrachtiging versnelt de revalidatie en helpt tegelijkertijd de spierkracht te behouden of te verbeteren. Een dergelijk apparaat is het DuoBravo biofeedback+EMS apparaat.

De technologie (en daaronder valt ook medische technologie) ontwikkelt zich in een ongelooflijk tempo! De moderne apparaten van vandaag bieden zo'n nuttige hulp bij de behandeling dat wat een paar jaar geleden onvoorstelbaar leek, nu mogelijk is. Vroeger leidde de door een beroerte veroorzaakte verlamming vrijwel altijd tot blijvende invaliditeit. Tegenwoordig hoeft men de hoop niet op te geven, omdat technologie effectieve ondersteuning biedt bij revalidatie. En het maakt een enorm verschil of het vermogen tot zelfzorg kan worden hersteld of dat zelfs een eenvoudige handeling zoals eten of drinken hulp nodig heeft!

Het is dus de moeite waard een apparaat aan te schaffen en de revalidatie-oefeningen thuis consequent voort te zetten.