Behandeling van restverschijnselen na een beroerte thuis
Een beroerte is een veelvoorkomende en ernstige aandoening. Hoewel er een hoge directe sterfte is, zijn er dankzij moderne levensreddende ingrepen tegenwoordig meer overlevenden. Zij kunnen echter te maken krijgen met restverschijnselen: verlamming, spraakstoornissen en moeilijkheden bij zelfzorg. Zeer weinigen hebben het geluk helemaal geen functieverlies over te houden. Effectieve revalidatie is bij een beroerte cruciaal. Je moet weten dat dit een langzaam proces is; het kan jaren duren voordat je een verloren functie „terugwint”. Bovendien is het revalidatiesysteem in ons land verre van ideaal, waardoor je vaak op jezelf en je familie aangewezen bent. Het grootste probleem is gebrek aan informatie en dat mensen vroeg hun motivatie verliezen en stoppen met voortdurend oefenen.
Een beroerte kan in enkele minuten je levenskwaliteit voorgoed veranderen. Een deel van je fysieke mogelijkheden kan mogelijk permanent verloren gaan. Om dit te voorkomen, moet je zo snel mogelijk de juiste behandeling en therapie krijgen, en zodra het levensgevaar geweken is (soms al de dag na de beroerte) moet je beginnen met revalideren.
De medische behandeling van een beroerte
De tijdsfactor is van groot belang bij de behandeling van een beroerte. Hoe eerder je bij een goed uitgerust spoedcentrum bent, hoe groter de kans op herstel. Hersencellen zijn zeer gevoelig voor zuurstofgebrek, dus hoe langer de circulatiestoornis of bloedprop aanhoudt, hoe ernstiger de schade wordt.
De medische behandeling van de beroerte bestaat uit levensreddende ingrepen en doorgaans stabiliseren ze je binnen enkele dagen en word je ontslagen, ook al beweegt je arm of been nog niet, kun je niet spreken, kun je niet zelfstandig een glas water drinken en kun je jezelf niet verzorgen. De situatie lijkt uitzichtloos.
De directe rol van de artsen is dan feitelijk voorbij. Vanaf dat moment sta je min of meer op jezelf.
De artsen schrijven een aantal medicijnen voor. Meestal bloedverdunners, middelen tegen hoge bloeddruk en medicatie om suiker en cholesterol te verlagen.
Daarnaast adviseren zij fysiotherapie, elektrotherapie, logopedie, enz. Maar dit zijn geen ziekenhuiscompetenties.
Dit is de taak van de revalidatie.
Behandeling thuis na een beroerte
Het echte werk om de gevolgen van een beroerte weg te nemen begint eigenlijk wanneer je uit het ziekenhuis naar huis bent gestuurd. Het levensgevaar is geweken, je hebt misschien een paar elektrotherapiebehandelingen gehad en een fysiotherapeut is langsgekomen en heeft enkele oefeningen met je gedaan.
Om precies te begrijpen hoe groot het probleem is: bij een beroerte gaat een bepaald gebied van je hersenen verloren en de functies waarvoor dat gebied verantwoordelijk was, raak je kwijt. De consequenties hangen af van welk hersengebied beschadigd is. Het kan zijn dat je bepaalde spieren of ledematen niet kunt bewegen, of dat je spraak- en taalproblemen hebt, of dat je je stoelgang of urine niet kunt beheersen.
De hoop op herstel komt voort uit neuroplasticiteit. Een ander deel van de hersenen kan de functies van het beschadigde gebied overnemen. Dit gebeurt niet „vanzelf”; alleen door volhardende inspanning en oefening kan functieterugwinning door "herleren" plaatsvinden.
In dit proces helpen revalidatiespecialisten je, maar het leeuwendeel valt op jouw schouders en die van je ondersteunende familieleden.
Revalidatie na een beroerte is een langdurig proces. Het resultaat van verbetering kan ten minste 6–8 maanden inspanning vereisen, maar vaak gaat het om jaren. Denk bijvoorbeeld aan de situatie van de heer Kulka János! Hij informeerde het publiek op een zeer respectvolle manier over zijn eigen moeilijkheden. Hij meldde dat zelfs jarenlange inspanningen vooral het herstel van zelfzorgvaardigheden opleverden; terugkeren naar het podium of zijn oorspronkelijke werk lukte niet.
Sommige meningen gaan ervan uit dat de hersenen ongeveer tienduizend herhalingen nodig hebben om een beweging opnieuw te leren. Dat betekent dat je enorm veel moet oefenen; zonder dat is er geen kans op verbetering. Continu oefenen is dus de basis.
Revalidatie na een beroerte
Een beroerte treft jaarlijks tienduizenden mensen, alleen al in Hongarije. Het aantal revalidatiebedden is slechts enkele honderden en revalidatie kost meerdere maanden. Daaruit volgt direct dat het binnenlandse revalidatiesysteem niet voldoende capaciteit biedt voor beroertepatiënten, en vaak ook niet voor andere aandoeningen. Er is veel minder capaciteit beschikbaar dan nodig is.
Daarom moet je erop instellen dat je de revalidatie grotendeels zelf thuis zult uitvoeren.
Als je na een beroerte naar huis terugkeert, is het de taak van je huisarts om de revalidatie te organiseren. Hij regelt de samenwerking tussen de fysiotherapeut, de fysiotherapeut voor fysieke therapie en andere specialisten.
De fysiotherapeut komt bij je thuis en leert je bewegingsoefeningen die passen bij je toestand. Daarna zie je hem of haar wekenlang niet, maar jij moet deze bewegingen herhalen. Vervolgens komt de therapeut weer en toont extra oefeningen. Je moet niet alleen oefenen wanneer de therapeut komt, maar vooral wanneer hij of zij weg is! Dagelijks steeds meer en meer. Zonder stoppen. Als je dat niet doet, verspíl je je kans op verbetering. Zonder oefenen geen herstel.
Hetzelfde geldt voor de fysische therapie. De specialist kan je helpen met 5–10 elektrotherapeutische of andere behandelingen, maar dat is slechts het begin! Je moet thuis een voor thuisgebruik bestemd fysiotherapeutisch apparaat aanschaffen en het gebruiken volgens de aanwijzingen van de therapeut. Niet voor 5 dagen, maar mogelijk jarenlang.
Andere specialisten, zoals logopedisten, hebben een vergelijkbare rol. Ze geven informatie en taken, maar ze kunnen niet in jouw plaats oefenen.
De gevolgen van een beroerte
De restverschijnselen hangen af van welke delen van je hersenen zijn aangetast; de ernst hangt af van hoe lang de bloeding/circulatiestoornis duurde en hoe hevig die was. De gevolgen kunnen lichamelijke beperkingen of cognitieve stoornissen zijn (aantasting van waarneming, aandacht, geheugen, rekenen, spraak en taalgebruik of andere hogere denkfuncties zoals leren, beslissen, plannen, probleemoplossing, zelfbewustzijn, enz.).
Deze verschijnselen ontstaan in enkele minuten en als je de eerste uren overleeft, bepalen ze vaak de rest van je leven.
Verlies van bewegingsvaardigheden
Als de beroerte het motorische gebied van de hersenen aantast, kan verlamming optreden. Als het in de linkerhersenhelft plaatsvond, verlammen de spieren aan de rechterkant; als het in de rechterhersenhelft was, verlammen de linkerkant. De verlamming kan mild zijn, maar in ernstige gevallen treedt hemiparese (volledige verlamming van één lichaamshelft) op. Je gezichtsspieren, arm- en beenspieren kun je dan niet bewegen. Dit komt doordat bij de beroerte een deel van je hersenen verloren is gegaan en daardoor geen bewegingssignalen naar je spieren kan sturen. Je beweging wordt zwak, onzeker, ongecoördineerd of helemaal onmogelijk.
Als een spier geen impulsen meer ontvangt van de hersenen en niet regelmatig samentrekt, verliest hij snel kracht en neemt de spiermassa af – dit noemen we atrofie. Als je zonder motivatie geen poging doet de spieren te gebruiken en geen spierstimulatie toepast, kunnen de spieren binnen ongeveer anderhalf tot twee jaar veranderen in bindweefselachtige "gelei". Dan is er geen weg terug! Daarom is het heel belangrijk om je motivatie niet te verliezen en voortdurend te proberen, en gebruik te maken van een spierstimulatieapparaat!
Zodra je na een beroerte naar huis terugkeert, zorg dan dat je de benodigde apparatuur aanschaft en ga thuis verder met je revalidatie! Door onophoudelijk te oefenen en functionele stimulatie kan een ander deel van je hersenen "herleren" en de verloren functie overnemen.
Ergometers om bewegingsvaardigheden terug te winnen
Hand- en voet-aangedreven fiets-ergometers bieden uitstekende mogelijkheden voor patiënten die herstellen van een beroerte. Ze kunnen zowel voor de boven- als voor de onderextremiteiten worden gebruikt.
Onderzoek heeft aangetoond dat gebruik van een arm-ergometer of hometrainer positief bijdraagt aan herstel na een beroerte. Ze helpen de kracht in armen en benen en de cardiovasculaire gezondheid te verbeteren. De weerstand van de fiets wordt ingesteld door de bewegings-therapeut in overeenstemming met je huidige conditie. De juiste weerstand zorgt ervoor dat de inspanning passend is voor de patiënt.
Het doel van het gebruik van de armfiets is het versterken van armen en benen zodat de patiënt beter in staat is taken uit te voeren zoals eten, aankleden en lopen.
Er zijn actieve en passieve ergometers. De actieve ergometer draait niet "vanzelf" — de gebruiker levert de fysieke kracht. Bij een passieve ergometer kan een "automatische" werking worden ingesteld. De ergometer trekt dan de ledemaat mee, ondersteunt de beweging en kan zelfs de geheel onbeweeglijke, verlamde ledemaat bewegen. Deze ondersteuning is nodig als de patiënt na de beroerte de bewegingsvaardigheid nog niet heeft teruggewonnen.
Ergometer in de revalidatie na een beroerte
Een belangrijke oorzaak van langdurige invaliditeit bij volwassenen is een beroerte. Eén van de meest voorkomende gevolgen is hemiparese, verlamming van de spieren aan één kant van het lichaam. Dit leidt er vaak toe dat de patiënt zonder hulp niet kan lopen en van anderen afhankelijk is voor activiteiten als eten, wassen en aankleden. Loopproblemen, spierzwakte, spasticiteit, slechte motorische controle en coördinatie, evenwichtsstoornissen en verlies van sensatie vormen grote uitdagingen voor beroertepatiënten. Het wordt aanbevolen dat de patiënt zo snel mogelijk speciale fysiotherapeutische behandelingen krijgt om het lichaam te hertrainen voor juiste beweging, de bloedtoevoer te verbeteren en de spierkracht te behouden. Aangezien herstel van een beroerte maanden of zelfs jaren kan duren, is een ergometer voor thuis één van de belangrijke hulpmiddelen in de revalidatie…. lees verder door hier te klikken!
Coördinatiestoornissen
Voor het uitvoeren van een beweging (bijv. een glas naar je mond brengen of uit een stoel opstaan) moeten meerdere spiergroepen gecoördineerd samenwerken, en bovendien moeten de spieren in een bepaalde volgorde samentrekken om de gewenste beweging te realiseren.
Een van de belangrijkste taken van revalidatie is het zo vaak oefenen van de belangrijkste activiteiten voor zelfzorg tot ze efficiënt kunnen worden toegepast.
Functionele spierstimulatieapparaten helpen hierbij! Studies tonen aan dat de kans op herstel 15–20 keer groter is als je een stimulatieapparaat gebruikt in de revalidatie na een beroerte dan wanneer je dat niet doet.
De zogenaamde biofeedback-apparaten (bijvoorbeeld SineBravo) helpen je de juiste beweging uit te voeren. Ze signaleren ook een impuls naar de spier wanneer de spiercontractie met het blote oog niet zichtbaar is. Zo motiveren deze apparaten: ja, er komt een impuls bij de spier aan, maar hij is nog zwak. Je moet blijven herhalen totdat de spier steeds sterker wordt — uiteindelijk zal de beweging ook plaatsvinden.
Er zijn ook meer geavanceerde ETS-apparaten, bijvoorbeeld de DuoBravo. Deze detecteren de elektrische activiteit van de spier en ondersteunen door middel van stimulatie. Dit kan de revalidatie aanzienlijk versnellen en effectiever maken.
Het meest geavanceerde apparaat in de behandeling van beroerte is momenteel de Stiwell Med 4. Met zijn uiterst nauwkeurige instelbare stimulatie maakt het het herleren van verloren spiercoördinatie mogelijk. Helaas is de prijs van dit uitstekende speciale apparaat ongeveer gelijk aan die van een nieuwe Suzuki.
Stoornissen in de slikfunctie (dysfagie)
Een gevolg kan ondervoeding zijn. Door verslikken kan speeksel, vloeistof of voedsel in de luchtwegen terechtkomen, wat het risico op longontstekingen verhoogt.
De nieuwste oplossing bij de behandeling van slikstoornissen zijn de Ami Life en Ami Pro stimulators (Ami Life en Ami Pro). In ons land heeft alleen het Károlyi Ziekenhuis in Újpest één Ami Pro-apparaat; andere instellingen gebruiken deze nieuwe therapeutische mogelijkheid nog niet.
Gevoelsstoornissen
Perceptiestoornissen komen ook vaak voor in het aangedane gebied. Regelmatige elektrostimulatie kan deze problemen verbeteren.
Incontinentie
Als het hersengebied dat verantwoordelijk is voor de sluiting van de blaas en het rectum beschadigd raakt, kan dit leiden tot het onvermogen urine of ontlasting in te houden. Dit is incontinentie. De bekkenbodemspieren kunnen met elektrotherapie worden behandeld, versterkt en in functie verbeterd. Hiervoor is zelfs passieve spierstimulatie geschikt, maar effectiever is het gebruik van biofeedback of nog beter een ETS-apparaat om de bekkenbodemspieren "her te leren".
Pijn
Pijn kan veel oorzaken hebben. Circulatie- en lymfestuwing door immobiliteit en veranderingen in lichaamshouding kunnen ertoe leiden. Beschadigingen van het centrale zenuwstelsel kunnen ook neuropathische pijn veroorzaken — bizarre en onaangename gewaarwordingen. TENS of MENS (microstroom) kan direct op de sensorische zenuwuiteinden inwerken en pijn verlichten, terwijl spierstimulatie door het stimuleren van de bloedcirculatie de pijnwaarneming beïnvloedt.
Pijnlijke schouder (gedeeltelijke luxatie van het schoudergewricht)
Na een beroerte gebeurt het vaak dat de spieren die het schoudergewricht stabiliseren verzwakken door gebrek aan beweging, waardoor de bovenarm door zijn eigen gewicht als het ware uit de schouder wordt "getrokken". Dit veroorzaakt zeer hevige pijn. Het versterken van de schouderspieren met spierstimulatie kan dit symptoom wegnemen.
Toenemende spierstijfheid
Na een beroerte is spierstijfheid, oftewel spasticiteit, een ernstig probleem dat elke beweging en dus ook het oefenen belemmert. De verhoogde spiertonus ontstaat doordat de coördinatie tussen hersenen en ruggenmerg beschadigd of verstoord is. De arm en hand zitten in gebogen houding vast; het openen van de hand is moeilijk (grijpen lukt slecht), het uitstrekken van de elleboog is traag en pijnlijk. De knie blijft gebogen en de voet staat vaak in spitse stand, wat lopen bemoeilijkt. Vaak is normale beweging niet mogelijk en pijnlijk.
Een apparaat dat helpt bij het verlagen van spiertonus is bijvoorbeeld de Elite, Elite 150 of de Premium 400 (maar ook andere apparaten die je op de genoemde link vindt).
Spiertonus kan worden verminderd door spierstimulatie met de juiste frequentie. Biofeedback is ook een uitstekend hulpmiddel. Je kunt het gebruiken om te leren hoe je je spieren ontspant.
Cognitieve stoornissen
Aandacht, geheugen, concentratie, motivatie, uitvoerende functies (plannen, optreden, probleemoplossing), ruimtelijk zicht, enz. verbeteren door regelmatig gebruik van elektrotherapie en biofeedback. De door de apparaten aangegeven data en de ondersteunende stimulatie zorgen voor spierbewegingen die de motivatie en vastberadenheid verhogen — dat is het belangrijkste, want je moet duizenden keren herhalen om een verloren functie terug te krijgen.
Evenwichtsstoornis
Om het risico op vallen te verminderen, wordt speciale evenwichtstraining aanbevolen. Dit moet je beginnen onder leiding van de fysiotherapeut. Daarna kun je de aangeleerde oefeningen heel vaak herhalen. Tijdens de oefeningen kan ook een spierstimulatieapparaat worden ingezet, gelijktijdig met de oefeningen. Stimulatie maakt de behandeling van evenwichtsstoornissen effectiever. De ontwikkeling van evenwicht gebeurt onder leiding van de bewegings-therapeut. Hulp bieden hulpmiddelen voor balanstraining, zoals een Balance Pad of Balance trainer.
Andere problemen
Taalstoorningen (afasie) kunnen diverse vormen aannemen. Bijvoorbeeld problemen met taalbegrip, woordvindingsmoeilijkheden, lees- en schrijfproblemen, of zelfs volledig verlies van spraak.
Spraakstoornissen kunnen zich voordoen in klankvorming, geluidsniveau, articulatie en de coördinatie van spreken en ademhaling.
Visuele problemen kunnen dubbelzien, wazig zicht of eenzijdig verminderd gezichtsveld (hemianopsie) zijn. Deze problemen kunnen spontaan verdwijnen na enkele maanden, anders is een bril of andere corrigerende oplossing nodig.
Van stemmingsstoornissen veroorzaakt depressie de meeste problemen. Als je je motivatie verliest, zit of lig je alleen maar. Met hulp doe je de oefeningen, maar uit jezelf doe je niets. Zoals ik al vaker heb benadrukt: alleen onophoudelijk oefenen geeft kans op herstel. Behandeling van depressie is dus erg belangrijk. De meeste antidepressiva geven echter bijwerkingen. Het Alpha-Stim AID elektrotherapie-apparaat kan een oplossing bieden en staat gelijk aan medicamenteuze therapie (vooralsnog niet verkrijgbaar in ons land, het apparaat is wel in het buitenland te verkrijgen).
Je kunt dus met talloze problemen worden geconfronteerd na een beroerte. Vergeet nooit: met oefenen en moderne hulpmiddelen is er hoop op het terugwinnen van functies! De mogelijkheden van de hersenen zijn "grenzeloos". Je kunt een ander deel van de hersenen leren om de verloren functie over te nemen. Dit is een langzaam proces dat jaren kan duren. Maar het is de moeite waard!
Hier kun je de apparaten kopen die in het artikel worden genoemd.
