Wat is artrose van het duimzadelgewricht?
Juist deze ongeëvenaarde bewegingsvrijheid maakt het gewricht ook kwetsbaar. Wanneer u een sleutel vasthoudt, een fles opent of een klein voorwerp met een pincetgreep optilt, geleiden we de kracht bijna altijd door dit kleine gewricht. In tientallen jaren kan zich een belasting van vele tonnen opstapelen. Het is dan ook niet vreemd als het kraakbeen uiteindelijk begint te slijten, de banden die het gewricht stabiliseren losser worden en de gewrichtsoppervlakken ten opzichte van elkaar verschuiven.
De aandoening ontstaat meestal na het 50e levensjaar en komt bij vrouwen 6–10 keer vaker voor dan bij mannen. Mensen met deze aandoening melden meestal pijn aan de basis van de duim, minder knijpkracht en moeite met de pincetgreep. In ernstigere gevallen ontstaat ook een zichtbare misvorming: de basis van de duim springt naar buiten, terwijl het bovenste deel van de vinger in de tegenovergestelde richting wordt gespannen.
Kernidee
Artrose van het duimzadelgewricht is niet simpelweg ‘slijtage’, maar een gezamenlijke verstoring van het evenwicht tussen het kraakbeen, de banden en de spieren die het gewricht stabiliseren. Daarom richt een doeltreffende thuisbehandeling zich tegelijk op twee punten: het versterken van de spieren die het gewricht stabiliseren (oefentherapie + spierstimulatie) en het verminderen van ontsteking (laser-, magneet- en ultrasoontherapie).
Hoe kunnen de behandelingen helpen?
Therapeutische hulpmiddelen voor thuis werken niet vanzelf: elk hulpmiddel ondersteunt een specifiek biologisch proces. De volgende vier mechanismen laten zien waarom het verstandig is om stabiliserende en ontstekingsremmende methoden te combineren. Elke methode draagt via een andere weg en andere weefsels bij aan het beter verdragen van de dagelijkse belasting door uw gewricht.
De kleine spieren rond het gewricht – vooral de zogenaamde eerste dorsale interosseus (FDI) en de eigen duimspieren (de thenargroep) – zijn als de touwen die een tentdoek strak houden. Als deze spieren verzwakken, verschuiven de gewrichtsoppervlakken ten opzichte van elkaar en ontstaat bij elke beweging pijn. Een fluoroscopisch onderzoek liet zien dat het aanspannen van de FDI-spier het verschoven uiteinde van het middenhandsbeentje van de duim naar zijn plaats kan terugtrekken. Gerichte versterking van deze spier biedt dus echte, meetbare mechanische ondersteuning.1,2
Oefentherapie is op zichzelf al doeltreffend: volgens onderzoeken kunnen regelmatige, gerichte oefeningen de pijn aanzienlijk verminderen en de handfunctie verbeteren.3 Elektrische spierstimulatie (EMS/NMES) kan dit aanvullen. Hiermee kunt u ook kleine spieren bereiken die u moeilijk bewust gericht kunt aanspannen. De twee methoden samen – actieve oefeningen + passieve stimulatie – werken vergelijkbaar met een combinatie van krachttraining en massage: de ene leert de spier hoe hij moet werken, de andere helpt de spiertonus te behouden.
Softlasertherapie (LLLT of fotobiomodulatie) werkt met rood of nabij-infrarood licht met een bepaalde golflengte en lage intensiteit. Het licht dringt door de huid heen tot in de diepere weefsels, waar het in de mitochondriën van de cellen zijn werking uitoefent. Het is een soort ‘interne energieschakelaar’: de verhoogde ATP-productie van de cellen kan helpen om ontsteking te verminderen en weefselherstel te ondersteunen.
Bij het duimzadelgewricht is dit bijzonder interessant, omdat het gewricht direct onder de huid ligt – op enkele millimeters diepte. Het laserlicht bereikt de doelweefsels daardoor goed. Volgens systematische reviews uit 2025 is fotobiomodulatie bij handartrose een veelbelovende aanvullende behandeling, hoewel de optimale dosis nog nader moet worden bepaald.4
Therapie met een pulserend elektromagnetisch veld (PEMF) dringt door de hand heen en bereikt dus ook de gewrichten. De werking vindt plaats op het niveau van de celmembranen. Het pulserende magnetische veld kan de werking van ionkanalen beïnvloeden en daardoor helpen om ontstekingsprocessen tot rust te brengen en de stofwisseling van kraakbeencellen te ondersteunen.
In 2025 verscheen het eerste dubbelblinde, gerandomiseerde gecontroleerde onderzoek waarin magneettherapie specifiek werd getest bij mensen met artrose van het duimzadelgewricht. De deelnemers droegen gedurende 4 weken elke nacht 8 uur een PEMF-apparaat. Opvallend was dat de pijnvermindering na de behandelperiode, in week 6, statistisch aantoonbaar werd. Dit wijst erop dat magneettherapie geen snelle pijnstiller is, maar een behandeling met een langzamer optredend, maar langdurig effect.5,6
Therapeutische ultrasound is een hoogfrequente geluidsgolf die we niet met het oor kunnen horen. In de weefsels veroorzaakt deze een kleine mechanische trilling en een licht warmte-effect. U kunt het zien als een massage op microniveau, die het bindweefsel rond het kraakbeen, de banden en de spieraanhechtingen bewerkt. Deze microvibratie kan de bloedcirculatie, de vloeistofstroom tussen de cellen en de afvoer van ontstekingsstoffen ondersteunen.
Voor artrose van het duimzadelgewricht kan het in 2020 gestarte SUR-onderzoek (Study of Medical Ultrasound for Rhizarthrosis) in de nabije toekomst gedetailleerde gegevens opleveren (het onderzoek loopt nog). Tot die tijd geldt ultrasound bij de behandeling van handartrose als een aanvaarde en goed verdragen methode, vooral als onderdeel van gecombineerde fysiotherapeutische programma’s.7
Welke thuisbehandelingen zijn er?
De volgende tabel geeft een overzicht van het doel van elke methode en de manier waarop u deze in een uitgebreid thuisprogramma kunt inpassen. Let erop dat de vier belangrijkste pijlers volgens verschillende mechanismen werken. Ze sluiten elkaar daarom niet uit, maar vullen elkaar aan.
| Methode | Waarop werkt de methode? | Gebruikelijke dagelijkse duur | Wanneer is deze methode geschikt? |
|---|---|---|---|
| Oefentherapie | Spierkracht, stabilisatie, gewrichtspositie | 10–15 minuten | In elke fase, de basis van de behandeling |
| EMS / spierstimulatie | Activering van kleine stabiliserende spieren | 15–20 minuten | Als de spieren al zwak zijn of moeilijk gericht kunnen worden geactiveerd |
| Softlaser | Ontstekingsremming op celniveau, herstel | 5–10 minuten | In een actieve ontstekingsfase, in behandelcycli |
| Magneettherapie (PEMF) | Ontsteking, stofwisseling van kraakbeencellen | 30–60 minuten of ’s nachts dragen | Bij chronische, aanhoudende klachten, voor langdurig gebruik |
| Therapeutische ultrasound | Weke delen, microcirculatie, gewrichtskapsel | 5–8 minuten | Bij een stijf, gezwollen gewricht, in behandelcycli |
| TENS (alleen symptomatisch) | Pijnverlichting via zenuwvezels | 20–30 minuten naar behoefte | Bij acute pijn, als aanvulling – dient alleen voor symptomatische verlichting |
Belangrijk verschil
TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie) en EMS (elektrische spierstimulatie) werken vaak met hetzelfde apparaat, maar hebben een heel ander doel. TENS ‘dempt’ de pijnzenuwvezels en is een symptomatische pijnbehandeling, maar draagt niet bij aan stabilisatie van het gewricht. EMS activeert daarentegen de spier en draagt zo actief bij aan verbetering op lange termijn. Bij de behandeling van artrose van het duimzadelgewricht ligt de nadruk duidelijk op EMS en ontstekingsremmende fysiotherapeutische behandelingen.
De bewakers van het gewricht: gerichte spierversterking
Het trainen van de spieren die het gewricht stabiliseren is de belangrijkste pijler van de behandeling. Een onderzoek uit 2024 bij postmenopauzale vrouwen liet zien dat gerichte spierversterking en proprioceptieve training de pijn aanzienlijk verminderen en de handfunctie verbeteren.3,8 De volgende oefeningen kunt u dagelijks 10–15 minuten thuis uitvoeren.
Leg uw handpalm op tafel met uw vingers natuurlijk gespreid. Plaats de wijsvinger van uw andere hand bij het gewricht tussen uw duim en wijsvinger, in het gebied van de ‘zwemvliesplooi’. Probeer nu uw wijsvinger naar uw duim toe te bewegen terwijl u tegen de vinger van uw andere hand duwt. De vinger beweegt dus niet, maar de spier spant aan. Houd dit 5 seconden vast en ontspan 3 seconden. Herhaal dit 10 keer, tweemaal per dag. Dit is isometrische spierversterking, die rechtstreeks de FDI-spier activeert die het gewricht stabiliseert.
Raak met het topje van uw duim achtereenvolgens uw wijs-, middel-, ring- en pink aan en vorm bij elke vinger een ‘O’. Doe dit langzaam en gecontroleerd, terwijl u de spieren aan de basis van uw duim voelt werken. Doe 10 herhalingen in beide richtingen, tweemaal per dag. Deze klassieke oppositietraining versterkt de eigen duimspieren (de thenargroep).
Sluit uw ogen en probeer, uitsluitend op basis van uw gevoel, uw duim in verschillende posities te brengen: gestrekt, gebogen, naar het midden van uw handpalm en zijwaarts. Houd elke positie 3–5 seconden vast. Deze oefening leert de gewrichtsreceptoren (de proprioceptie) opnieuw goed te werken. Volgens onderzoeken uit 2024 heeft dit een bijzonder gunstig effect op het verbeteren van de handfunctie.8
Gebruik een kleine ronde PALS-elektrode van 2.5cm of een motorpoint-pen. Plaats één elektrode bij de basis van de duim en de andere op de muis van de hand. Hiermee stimuleert u de eigen duimspieren. Begin met een lage intensiteit en verhoog deze geleidelijk tot u een zichtbare, maar niet pijnlijke samentrekking voelt. Behandel 15–20 minuten, 3–5 keer per week. EMS is vooral nuttig als u tijdens de oefentherapie het gevoel hebt dat u de spier ‘niet kunt vinden’. De stimulatie laat zien hoe een juiste activatie aanvoelt.
Therapeutische hulpmiddelen voor thuis bij artrose van het duimzadelgewricht
Voor elk van de vier belangrijkste technologieën zijn hulpmiddelen voor thuisgebruik verkrijgbaar. Het volgende overzicht helpt u bij uw keuze:
EMS- / spierstimulatieapparaten
Voor gerichte activering van de spieren die het gewricht stabiliseren. De meeste modellen hebben zowel een EMS- als een TENS-functie. Daarmee kunt u stabilisatie en pijnverlichting combineren. Kies apparaten met elektroden die speciaal zijn ontwikkeld voor de hand en kleine gewrichten.
Softlaserapparaten voor thuis
Bij kleine gewrichten kan de laser rechtstreeks op het pijnlijke punt worden gericht. Voor thuisgebruik zijn apparaten met een golflengte van 808 nm en een gemiddeld vermogen het meest gebruikelijk. Een behandelcyclus duurt meestal 5–10 minuten, dagelijks of om de dag.
Magneettherapieapparaten
Een pulserend magnetisch veld kan een groter gebied doordringen. Kleine gewrichten kunnen worden behandeld met speciale handapplicatoren of met apparaten met lage intensiteit die zijn ontworpen om langere tijd te worden gedragen. Bij chronische, aanhoudende klachten zijn ze geschikt voor langdurig gebruik, omdat het effect langzaam maar duurzaam ontstaat.
Therapeutische ultrasoundapparaten
Ultrasoonapparaten voor thuisgebruik werken met een frequentie van 1 of 3 MHz. Voor kleine gewrichten is 3 MHz geschikt, omdat deze hogere frequentie in oppervlakkige weefsels werkt. Gebruik het apparaat met gel en maak langzaam ronddraaiende bewegingen.
Voordat u met de behandeling begint
Bespreek het voordat u met een thuisbehandeling begint met uw arts. Bij bepaalde aandoeningen zijn de hieronder genoemde methoden niet aanbevolen of alleen met bijzondere voorzichtigheid toepasbaar.
Wanneer is voorzichtigheid nodig?
- Pacemaker of geïmplanteerd elektrisch apparaat – EMS, TENS en magneettherapie kunnen meestal niet worden toegepast, omdat ze de werking van het implantaat kunnen verstoren.
- Actieve kwaadaardige tumor in het behandelgebied – het warmte-effect van ultrasound en laser en de effecten die de bloedcirculatie verbeteren, zijn in deze situatie niet aanbevolen.
- Zwangerschap – bij magneet-, ultrasound- en lasertherapie is zwangerschap een duidelijke contra-indicatie voor toepassing op de buik en het bekken. Gebruik op de hand moet met een arts worden besproken.
- Acute ontsteking of infectie – als de basis van de duim warm en rood is, gezwollen is en kloppende pijn veroorzaakt, kan sprake zijn van een acute ontsteking. Eerst moet de oorzaak worden vastgesteld. Tijdens de actieve fase zijn de meeste fysiotherapeutische behandelingen niet aanbevolen.
- Verse operatiewond in het behandelgebied – wacht met thuisbehandelingen tot de operatiewond volledig is genezen. Uw behandelend arts kan u hierover adviseren.
- Stollingsstoornis of behandeling met bloedverdunners – bij ultrasound en magneettherapie is extra voorzichtigheid nodig. Overleg met uw behandelend arts wordt aanbevolen.
- Epilepsie – bij elektrotherapeutische apparaten (EMS, TENS) is toepassing op het hoofd uitdrukkelijk verboden. Gebruik op een ledemaat vereist een medische beoordeling.
Belangrijke informatie
Therapeutische hulpmiddelen voor thuis zijn bedoeld als aanvulling op de reguliere medische behandeling en vervangen deze niet. Als uw klachten uw kwaliteit van leven aanzienlijk verminderen, uw toestand plotseling verslechtert of u na 4–6 weken ondanks de behandeling geen verbetering merkt, moet u altijd contact opnemen met uw behandelend arts of een gespecialiseerde handchirurg.
Wetenschappelijke achtergrond
De volgende belangrijke onderzoeken vormen de wetenschappelijke basis voor de bovenstaande aanbevelingen. Ze zijn allemaal openbaar beschikbaar via PubMed. De volledige tekst is via de genoemde links te raadplegen.
Meta-analyse uit 2024 – effect van oefeningen bij CMC-I-artrose
Karanasios en collega’s toonden in een gecombineerde analyse van 14 gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (in totaal 1280 patiënten, gemiddelde leeftijd 62,2 jaar) aan dat oefengebaseerde interventies de pijnintensiteit en functionele beperkingen van de pols aanzienlijk verminderen in vergelijking met een groep zonder behandeling. Het onderzoek verscheen in het tijdschrift Healthcare.3
Gerandomiseerd onderzoek uit 2024 – PNF + krachttraining bij postmenopauzale vrouwen
Campos-Villegas en collega’s vergeleken bij postmenopauzale vrouwen met artrose van het duimzadelgewricht de werkzaamheid van proprioceptieve neuromusculaire facilitatie (PNF) en krachttraining. Beide methoden droegen bij aan vermindering van de pijn en verbetering van de functie. Dit benadrukt het belang van gerichte spiertraining. Gepubliceerd in het tijdschrift J Hand Ther.8
Onderzoeksprotocol uit 2022 – de FDI-spier als belangrijke stabilisator
Het onderzoek van Tossini en collega’s legt uitgebreid uit waarom gerichte versterking van de eerste dorsale interosseus (FDI) doeltreffender kan zijn dan het trainen van de traditionele duimabductoren en -extensoren. Biomechanische en elektromyografische onderzoeken bevestigen dat deze spier een belangrijke stabiliserende rol speelt bij het CMC-I-gewricht.2
RCT uit 2025 – pulserend magnetisch veld bij artrose van het duimzadelgewricht
In het dubbelblinde, gerandomiseerde gecontroleerde onderzoek van Durtschi en collega’s droegen 61 patiënten met artrose van het duimzadelgewricht gedurende 4 weken elke nacht 8 uur een PEMF-apparaat. De gemiddelde dagelijkse pijnintensiteit was in week 6 significant sterker afgenomen in de PEMF-groep dan in de shamgroep (P = 0,02). Dit wijst op een langdurig pijnverminderend effect dat ook na de behandelperiode aanhoudt. Gepubliceerd in het tijdschrift Hand.5
Systematische review uit 2025 – uitgebreide behandeling van handartrose
De systematische review van Kjeken en collega’s uit 2025 beoordeelde alle niet-medicamenteuze, medicamenteuze en chirurgische behandelingen van handartrose. Van de niet-medicamenteuze interventies lieten bepaalde combinaties van oefeningen en ontstekingsremmende fysiotherapeutische behandelingen (magneet, laser) volgens de analyse in RMD Open de gunstigste verhouding tussen effect en bijwerkingen zien.4
Praktische tips
Op basis van klinische onderzoeken en dagelijkse ervaring zijn de volgende principes het belangrijkst als u thuis met de behandeling wilt beginnen.
Begin met stabilisatie
De meest voorkomende fout is dat mensen alleen pijnverlichting zoeken (TENS, sporadisch lasergebruik) en de stabiliserende spierversterking overslaan. Toch ligt de sleutel tot verbetering op lange termijn in het herstellen van de functie van de spieren rond het gewricht. Plan voor ten minste 6–8 weken: het effect van spiertraining wordt in die periode merkbaar. Geef het in de eerste weken niet op.
Combineer de methoden
Een ideaal dagelijks/wekelijks protocol kan er als volgt uitzien: ’s ochtends 10 minuten oefentherapie, overdag 15–20 minuten EMS (3-4 keer per week), bij pijnlijke momenten laser- of ultrasoundbehandeling op het betreffende gewricht (5–8 minuten), en ’s nachts magneettherapie (als u over een geschikt apparaat beschikt). Een behandeling met slechts één methode heeft zelden hetzelfde effect als een gecombineerde aanpak.
Ontzie het gewricht
Naast de behandeling is het belangrijk om ook uw dagelijkse bewegingen te heroverwegen. Gebruik bij het openen van een pot een opener. Houd een pot in het midden van uw handpalm in evenwicht. Houd uw mobiele telefoon niet alleen met twee vingers vast. Een eenvoudige duimorthese, vooral voor ’s nachts, kan tijdens de actieve behandelperiode ook veel helpen.
Veelgestelde vragen
Het pijnstillende effect van laser, TENS en ultrasound kan na enkele behandelingen merkbaar zijn. Verbetering van de spierkracht en stabilisatie wordt meestal pas na 4–6 weken regelmatige training duidelijk merkbaar. Bij magneettherapie werd het langdurige effect volgens het onderzoek uit 2025 in week 6 duidelijk aantoonbaar. Denk daarom op langere termijn.
Ja. Een gecombineerde aanpak is meestal het meest zinvol. Stabiliserende methoden (oefentherapie + EMS) en ontstekingsremmende methoden (laser, magneet, ultrasound) sluiten elkaar niet uit, maar vullen elkaar aan. U kunt op één dag zelfs 2–3 verschillende methoden gebruiken. Zorg wel voor voldoende rust tussen de behandelingen.
TENS is een doeltreffende symptomatische pijnbehandeling, maar pakt de oorzaak van de pijn niet aan: de instabiliteit van het gewricht en de ontsteking. Als u de klacht uitsluitend met TENS behandelt, blijft het gewricht achteruitgaan en kan het pijnstillende effect na verloop van tijd afnemen. TENS is daarom hooguit een aanvullende, symptomatische behandeling. Werkelijke verbetering hangt af van spierversterking en ontstekingsremmende behandelingen.
Begin tijdens een acute fase waarin aanraking al pijn doet met de meest voorzichtige methoden. Laat uw hand rusten met een orthese, gebruik een koude kompres en begin pas met actieve oefeningen als de pijn is afgenomen. Lasertherapie en voorzichtige magneettherapie kunnen ook dan worden toegepast, omdat hierbij geen stevige aanraking nodig is. Daarom kunnen ze in een vroege fase van de behandeling nuttig zijn.
Volgens de huidige professionele richtlijnen (EULAR, ACR) komt een operatie pas in beeld als een conservatieve behandeling (oefentherapie, fysiotherapie, orthese, medicatie en injectiebehandeling) na 6 maanden geen verbetering heeft gebracht. Gerichte, regelmatige thuisbehandeling kan dus aanzienlijk bijdragen aan het uitstellen of voorkomen van een operatie. Bij gevorderde aandoeningen kan een operatie (trapeziectomie, gewrichtsprothese) echter de meest geschikte keuze zijn. Bespreek dit altijd met een gespecialiseerde handchirurg.
Beide apparaten geven elektrische impulsen met een lage frequentie af, maar met een verschillend doel. TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie) werkt op de zenuwvezels die pijn waarnemen en is een symptomatische pijnbehandeling. EMS (elektrische spierstimulatie) trekt daarentegen de spier samen en traint deze actief. Dit is belangrijk voor de stabilisatie van het gewricht. De meeste apparaten op de markt hebben beide programma’s, zodat u met één apparaat beide doelen kunt bereiken.
Samenvatting – snel overzicht
Bronnen
- McGee C, O'Brien V, Van Nortwick S, Adams J, Van Heest A (2015). First dorsal interosseous muscle contraction results in radiographic reduction of healthy thumb carpometacarpal joint. Journal of Hand Therapy. PubMed: 26209165
- Tossini NB, Pereira ND, de Oliveira GS, da Silva Serrão PRM (2022). Effect of first dorsal interosseous strengthening on clinical outcomes in patients with thumb osteoarthritis: a study protocol for a randomized controlled clinical trial. Trials. PubMed: 35241133
- Karanasios S, Mertyri D, Karydis F, Gioftsos G (2024). Exercise-Based Interventions Are Effective in the Management of Patients with Thumb Carpometacarpal Osteoarthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Healthcare (Basel). PubMed: 38667585
- Kjeken I, Bordvik DH, Osteras N, Haugen IK, et al. (2025). Efficacy and safety of non-pharmacological, pharmacological and surgical treatments for hand osteoarthritis in 2024: a systematic review. RMD Open. PubMed: 39793978
- Durtschi MS, Rajakumar V, Kenney DE, Pham NS, Ladd AL, Chou RC (2025). Clinical Efficacy of Pulsed Electromagnetic Field Therapy on Thumb Carpometacarpal Joint Pain: A Double-Blind, Randomized, Controlled Trial. Hand. PubMed: 41015912
- Wu Z, Ding X, Lei G, Zeng C, Wei J, Li J, Li H, Yang T, Cui Y, Xiong Y, Wang Y, Xie D (2018). Efficacy and safety of the pulsed electromagnetic field in osteoarthritis: a meta-analysis. BMJ Open. PubMed: 30552258
- Bock M, Eisenschenk A, Lorenzen H, Lautenbach M (2020). Study of Medical Ultrasound for Rhizarthrosis (SUR): study protocol for a randomized controlled single-center pilot-trial. Trials. PubMed: 32487163
- Campos-Villegas C, Pérez-Alenda S, Carrasco JJ, Igual-Camacho C, Tomás-Miguel JM, Cortés-Amador S (2024). Effectiveness of proprioceptive neuromuscular facilitation therapy and strength training among post-menopausal women with thumb carpometacarpal osteoarthritis. A randomized trial. Journal of Hand Therapy. PubMed: 35948454
